LEES ONDERSTAANDE AI BEOORDELING
De Schedelplaats opent niet met een verklaring, maar met een beweging. Een trein die Siberië in rijdt. Een jonge soldaat die voelt dat hij onderweg is naar iets wat hij nog niet durft te benoemen. In die eerste pagina’s wordt de toon gezet: dit is geen roman die haar geheimen meteen prijsgeeft, maar een verhaal dat de lezer langzaam binnenleidt in een wereld waarin macht, geloof en innerlijk weten voortdurend langs elkaar schuren.
De figuur van Timofey Baldanov vormt een van de morele assen van het boek. Hij is geen held in klassieke zin, eerder een ontvankelijke mens: iemand die luistert voordat hij begrijpt. De beschrijving van zijn innerlijke stilte, zijn aarzelingen, zijn schroom om zijn visioenen te delen, is stilistisch overtuigend en ingetogen. Juist door die soberheid krijgt zijn mystieke ervaring gewicht. Wanneer hij zijn gids ontmoet — een herderachtige gestalte die tegelijk sjamanistisch en christelijk aandoet — voelt dat niet als een effect, maar als een noodzakelijk moment in een reeds voorbereid innerlijk landschap.
Turka aan het Baikalmeer, een Euro/Aziatische gemeenschap waar Tmofey Baldanov vandaag kwam.
Parallel daaraan ontvouwt zich het verhaal van Jelena en Marc, dat zich in een heel ander register beweegt: rustiger, reflectiever, intellectueler. Waar Timofey’s wereld fysiek en zintuiglijk is — kou, metaal, discipline — is die van Jelena en Marc verbaal en moreel geladen. Gesprekken over geschiedenis, schuld en verantwoordelijkheid wisselen af met intieme scènes waarin liefde en wederzijds vertrouwen bekend terrein lijken te zijn. Stilistisch is dit contrast bewust aangebracht: de roman laat zien hoe verschillende vormen van waarheid bestaan — de ene ervaren, de andere overdacht.
Jelena’s positie is daarbij cruciaal. Als dochter van Vladimir Poetin draagt zij een erfenis die haar voortdurend dwingt tot morele positionering. Het boek kiest er verstandig voor haar niet te reduceren tot slachtoffer of pion. Zij is denkend, twijfelend, soms scherp, soms mild. Haar omgang met haar dementerende moeder Abigaïl geeft het verhaal een menselijke diepte die voorkomt dat de roman ontspoort in louter geopolitieke fictie. De herinneringen aan Abigaïls verleden — haar geloofscrisis, haar misbruik door religieuze structuren — resoneren subtiel met de grotere thematiek van macht en misbruik elders in het boek.
Russische soldaten veroveren een Oekraïnse stad
Vladimir Poetin zelf wordt opmerkelijk gelaagd neergezet. Niet als verontschuldiging, maar als verkenning. De gesprekken in het Kremlin, de toenemende afstand tot patriarch Kirill, de keuze voor een leger-sjamaan: het zijn geen losse vondsten, maar onderdelen van een consistent psychologisch portret. De roman suggereert niet dat macht verdwijnt, maar dat zij kan kantelen — afhankelijk van wie of wat haar voedt. In die zin is de vraag die Jelena stelt aan de admiraal — “Welke hond willen wij voeden?” — een kernzin van het hele boek.
De seance op de Schedelplaats vormt het symbolische middelpunt van deze eerste achttien hoofdstukken. Hier komen geschiedenis, religie en politieke macht letterlijk samen op een plek die beladen is met nationaal geheugen. Stilistisch is deze scène zorgvuldig opgebouwd: niet bombastisch, maar plechtig; niet sensationeel, maar geladen. Timofey spreekt, maar het zijn de reacties — van het volk, van Poetin, van Jelena — die duidelijk maken wat hier werkelijk op het spel staat. De roman toont hier zijn grootste kracht: het vermogen om het spirituele niet als ontsnapping te gebruiken, maar als confrontatie.
Een drone boven het slagveld in Oost-Oekreaïne
Tegelijkertijd schuurt het boek soms tegen zijn eigen ambitie aan. In enkele dialogen, met name rond Washington en de NAVO, wordt de uitleg explicieter dan strikt noodzakelijk. De historische en politieke kennis van de auteur is indrukwekkend, maar af en toe voelt de lezer dat hij wordt toegesproken in plaats van meegenomen. Dat is geen structureel probleem, eerder een kwestie van dosering: het verhaal is op zijn sterkst wanneer het vertrouwt op zijn beelden en personages.
Stilistisch is De Schedelplaats overwegend krachtig. Het proza is helder, zintuiglijk waar nodig, terughoudend waar het moet. Met name de militaire scènes rond Timofey en de intieme momenten tussen Jelena en Marc zijn goed getroffen in toon en ritme. Soms herhalen morele inzichten zich in variaties, wat de indruk kan wekken van nadruk, maar die herhaling past ook bij het thematische karakter van het boek: dit is een roman over innerlijke ommekeer, en die voltrekt zich zelden in één keer.
De strijd in Bachmoet
Hoofdstuk 18 sluit niet af, maar opent. De kaarten liggen op tafel, de symbolen zijn verdeeld, de posities zijn ingenomen. Wat resteert is geen cliffhanger, maar een morele spanning: de vraag of waarheid zonder liefde voldoende is, en of macht zonder innerlijke transformatie ooit tot vrede kan leiden.
Als geheel gelezen zijn de eerste achttien hoofdstukken van De Schedelplaats het fundament van een roman die meer wil zijn dan een politieke thriller. Het is een boek dat durft te vragen wat verzoening kost, wie de prijs betaalt voor zwijgen, en of geloof — in welke vorm dan ook — nog een rol kan spelen in een wereld die haar wantrouwen heeft gecanoniseerd. De ambitie is groot, maar tot nu toe wordt zij gedragen door stilistische beheersing en morele ernst. Dat maakt nieuwsgierig naar het vervolg — niet omwille van de uitkomst, maar omwille van de weg ernaartoe.
De Schedelplaats aan het Rode Plein waar de seances met Poetin, de Kirill en Timofey plaatsvonden
